Zaandam Centrum Oost is het oostelijk deel van het centrum van Zaandam. Het gaat om het gebied tussen de Wilhelminasluis, Burcht, Peperstraat, Oostkade, Jan Sijbrandsteeg, Zuiddijk, Prins Hendrikkade, Touwslagersstraat, A.F. de Savornin Lohmanstraat en Dominee Baxstraat.
Het doel is om de buurt te veranderen in een duurzaam, aantrekkelijk woon-werkgebied voor bewoners, ondernemers en bezoekers. Hoe dat vernieuwde deel van het centrum eruit moet komen te zien staat in het ‘Perspectief Centrum Oost’. Dit toekomstbeeld heeft de gemeenteraad goedgekeurd. Op dit moment werken we dit beeld verder uit in een Ruimtelijk Plan (wat willen we?) en een Strategie (hoe gaan we dit doen)?
Meer projectinformatie
De gemeente is met verschillende projecten bezig in Zaandam Centrum Oost. Over sommige praten we al met de buurt, andere projecten zijn nog in voorbereiding of in onderzoek.
- Project Peperstraat
In de Zaanstreek is veel behoefte aan woningen. De gemeente wil in Zaandam Centrum Oost ongeveer 800 woningen bouwen. Het eerste grote project is de vernieuwing van de Peperstraat. - Vernieuwing Oostkade 5-13
Op Oostkade 5-13, aan de oostkant van de Wilhelminasluis, staan een aantal oude, lage paviljoens. De gebouwtjes kampen al jaren met leegstand en verloedering. De gemeente en de eigenaar van de paviljoens (Astoria Vastgoed B.V.) willen deze situatie verbeteren. - Kadevernieuwing Burcht en Prins Hendrikkade
We gaan de kade langs de Burcht en de Prins Hendrikkade vervangen. Op deze pagina leest u hier meer over.
- Ruimtelijk plan Zaandam Centrum Oost
Het toekomstbeeld in het Perspectief werken we verder uit in een Ruimtelijk plan. Dit plan is onderdeel van de Strategie. In het Ruimtelijk plan staat hoe de openbare ruimte in het gebied gaat veranderen. Ook staat hierin opgenomen de voorwaarden waaronder de nieuwe ontwikkelingen kunnen plaatsvinden. Voorbeeld is waar er bebouwing is toegestaan, met welke hoogte en wat voor programma. De gemeenteraad neemt uiteindelijk een besluit over het Ruimtelijk plan.
- Strategie
Op dit moment werken we aan de Strategie voor het gebied. In die strategienota staat wat er nodig is om het toekomstbeeld (het perspectief) te realiseren. Dit geeft houvast binnen de gemeente en geeft externe partners, bewoners en ondernemers inzicht in de aanpak voor de gewenste en noodzakelijke samenwerkingen.
Wat hebben we in de zomer van 2025 opgehaald:
Wensen:
- Betaalbare, duurzame woningen
- Behoud van historische gebouwen
- Meer groen (o.a. Burcht en Prins Hendrikkade)
- Kleinschalige winkels en horeca
- Minder auto’s, betere fiets- en wandelroutes
- Veilige, prettige plekken (ook voor jongeren)
- Meer betrokkenheid bij plannen
Zorgen:
- Minder verbondenheid door o.a. kamerverhuur
- Winkelleegstand en verval (Zuiddijk, Klauwershoek)
- Onveiligheid op enkele plekken
- Hoogbouw die niet bij de wijk past
- Verkeersproblemen, slecht onderhoud
- Overlast (zoals hondenpoep)
Meningen verschillen over o.a. cruiseschepen, bebouwing op de Burcht en parkeerplaatsen versus groen.
Hoe gaan we verder?
We werken nu eerste scenario’s uit. Eind dit jaar delen we deze met u en zijn we benieuwd naar uw mening.
Resultaten van de online vragenlijst:
Wat vinden inwoners belangrijk voor de toekomstige inrichting en leefbaarheid van Centrum Oost?
Participatie-adviesgroep
Om bewoners, ondernemers en andere betrokkenen goed te blijven betrekken, is een participatie-adviesgroep opgericht. Deze groep denkt mee over hoe we de wijk het beste kunnen bereiken en betrekken bij de plannen. Bent u bewoner of ondernemer in Zaandam Centrum Oost, kent u de wijk goed en denkt u graag mee? Meld u dan aan via maakcentrumoost@zaanstad.nl. De groep komt een paar keer per jaar bij elkaar.
Eind november en in december gingen we met bewoners in gesprek over de toekomst van de Burcht en de Prins Hendrikkade. We vertelden welke wensen en zorgen we eerder hebben opgehaald en wat we daarmee hebben gedaan of nog gaan doen. Ook lieten we de eerste ideeën voor het gebied zien en haalden we weer reacties op. Bekijk hieronder de schetsbeelden:
Bekijk hieronder het eerste conceptbeeld:
Bekijk hieronder het tweede conceptbeeld:
Bekijk hieronder het derde conceptbeeld:
Uitgangspunten Algemeen:
- Meer groen in de buurt, met extra bomen voor schaduw en een prettige uitstraling.
- Meer ruimte voor fietsers en voetgangers, en minder auto’s.
- De geschiedenis van het gebied beter zichtbaar maken, zoals de sluizen, de Zuiddijk, het oude stadhuis en de kerk.
- De Zuiddijk wordt een belangrijke route naar het centrum. We zorgen dat deze goed zichtbaar is en logisch aansluit op de omgeving. De dijk wordt beter herkenbaar en het hele gebied vormt één samenhangend geheel.
- Rekening houden met ondergrondse kabels en leidingen.
- Transformatorhuisjes: Er zijn transformatorhuisjes nodig vanwege de energievoorziening voor de buurt. Voor de buurt komt één transformatorhuisje in een gebouw op de Burcht. Aan de kade zijn drie trafohuisjes gewenst met een mooie, passende uitstraling.
Uitgangspunten Burcht:
- Meer groen: Het bestaande plantsoen met zijn historische waarde blijft behouden. We voegen extra bomen toe voor meer schaduw en een prettige, groene uitstraling.
- Parkeren:
– De auto’s gaan zoveel mogelijk van het plein af. We onderzoeken de mogelijkheid om een parkeervoorziening te realiseren.
– In 2026 wordt een draagvlakonderzoek gedaan voor betaald parkeren
– Bezoekers van het centrum kunnen straks parkeren in de nieuwe parkeergarage aan de Peperstraat (verwachte opening: 2029). - Een nieuw gebouw aan de rand van het plein versterkt de omgeving. De nieuwbouw sluit aan bij de hoogte en stijl van de bestaande gebouwen. Beneden komen voorzieningen, zoals horeca of culturele activiteiten. Daarboven komen woningen.
- Ruimte voor kleinschalige evenementen: Op de Burcht blijft plek voor kleinschalige evenementen. Grote evenementen, zoals de Dam tot Damloop, kunnen hier deels gebruik van blijven maken. De Burcht wordt in de toekomst geen vaste kermislocatie meer.
Uitgangspunten Prins Hendrikkade:
- Meer groen: We planten een bomenrij langs de kade en verbeteren de groeiruimte van de huidige bomen.
- Wandelen en bewegen: De omgeving langs de Zaan wordt aantrekkelijker om te wandelen, fietsen en sporten.
- Plekken om te zitten: Langs het water komen zitplekken waar je kunt genieten en verblijven.
- Parkeren: Op de Prins Hendrikkade blijven 30 parkeerplaatsen behouden.
- Natuur en water: Er komt ruimte voor waterplanten, zodat de ecologie langs de Zaan beter wordt.
- Brandweer: Er is voldoende ruimte zodat de brandweer goed bij het water kan komen.
- Steigers: Er komen steigers voor riviercruises, binnenvaart en pleziervaart, goed aangesloten op het water en de kade.
- Voorzieningen scheepvaart: De steigers krijgen elektriciteit, water, innameplek voor vuil water, afvalafvoer, bebording en een auto afzetplaats.
- Bussen: Er komt een opstelplek voor bussen om bezoekers van bijvoorbeeld de Zaanse Schans te halen en te brengen.
Wat we met uw reactie doen
We gebruiken de reacties om de plannen voor de Burcht en de Prins-Hendrikkade verder uit te werken. Ondertussen werken we ook aan ideeën voor andere delen in Zaandam Centrum Oost, zoals de Touwslagersbuurt, de Zuiddijk en het Verzetsplantsoen. Als deze klaar zijn, horen we graag uw mening. De uitgewerkte plannen voor de verschillende delen van Zaandam Centrum Oost komen uiteindelijk samen in het Ruimtelijk Plan. De gemeenteraad besluit over dit plan. We houden daarbij rekening met uw wensen en zorgen, het eerder vastgestelde toekomstbeeld in het Perspectief én met het beleid van de gemeente, zoals de Omgevingsvisie. We werken nu eerste scenario’s uit.
Wat was het doel van deze meedenkronde?
Voor twee deelgebieden eerste voorstellen toelichten: de Prins Hendrikkade en de Burcht. We lichten toe wat we hierover hebben opgehaald, wat de eerder vastgestelde uitgangspunten zijn uit het Perspectief en de Omgevingsvisie en wat we hiermee hebben gedaan. Vervolgens vragen we de buurt te reageren op deze eerste voorstellen.
Hoe konden mensen meedenken?
Er vond een bijeenkomst plaats op 26 november 2025 waar ruim 50 mensen aanwezig waren. De bijeenkomst was in twee delen opgezet: eerst een plenaire presentatie over de schetsen en een terugkoppeling van de opbrengst van de eerste participatieronde, daarna was er ruimte om in kleinere groepjes dieper in te gaan op de schetsen per deelgebied.
Na de bijeenkomst op 26 november, hebben er nog 2 inloopmomenten in de Burchtkiosk plaatsgevonden. Hier lagen dezelfde schetsen ter inzage en waren mensen van de gemeente aanwezig voor toelichting, het beantwoorden van vragen en het noteren van reacties, wensen en zorgen. In totaal hebben 25 mensen gebruik gemaakt van de inloopmomenten.
Naast de fysieke contactmomenten was er ook een online formulier om te reageren op de schetsen. Dit heeft 58 reacties opgeleverd.
Wie konden er meedenken?
Bewoners en ondernemers van en in het gebied Zaandam Centrum Oost kregen een uitnodiging om mee te denken. Via het online formulier was het voor bezoekers ook mogelijk om mee te denken. In totaal hebben 130 mensen gereageerd op de voorstellen.
Wat vinden mensen positief aan de schetsontwerpen voor de Burcht?
- Het parkachtige karakter en de vergroening worden breed gewaardeerd.
- Positief over meer verblijfskwaliteit: bankjes, wandelpaden en verbinding met het water.
- Enthousiasme over trappen naar de Zaan en het beter benutten van het water.
- Ideeën voor kleinschalige horeca, paviljoens, cultuur (muziekkoepel, film, museum) spreken aan.
- De plek wordt gezien als kans om een aantrekkelijk en publiek plein te maken.
Wat vinden mensen positief aan de schetsontwerpen voor de Prins Hendrikkade?
- Wandelpromenade langs het water.
- Meer groen, herstel van bomenrij en talud.
- Behoud van het historische karakter en zicht op de Zaan.
- Waardering voor het idee van bankjes, verlichting en verblijfskwaliteit.
- Complimenten voor de heldere schetsen en de ambitie om de kade op te knappen.
Welke wensen zijn er?
Parkeren:
- Behoud van voldoende parkeerplaatsen op of nabij de PH-kade.
- Ondergronds parkeren (onder Burcht of elders).
- Vergunningparkeren wijkbreed om waterbedeffect te voorkomen.
Groen & verblijf:
- Veel groen, biodiversiteit, robuuste maar overzichtelijke beplanting.
- Bankjes, wandelruimte, speel- en ontmoetingsplekken.
Gebruik & programma:
- Kleinschalige horeca, paviljoens, kiosken (geen massieve bebouwing).
- Culturele functies en kleine evenementen.
Verkeer:
- Overwegend voorkeur voor tweerichtingsverkeer op de PH-kade.
- Autoluw, maar wel bereikbaar voor bewoners en ondernemers.
Cruisevaart:
- Minder (en kleinere) cruiseschepen.
- Limiet aan aantal schepen dat tegelijk kan aanmeren.
- Walstroom verplichten en bussen uit het gebied weren.
Veiligheid & kwaliteit:
- Goede verlichting (zoals Zuiddijk).
- Sociale veiligheid door open plinten (ogen op straat) en levendigheid.
- Goed onderhoud en handhaving.
Welke zorgen leven er?
Bebouwing op de Burcht:
- Te hoog, te massaal, verlies van openheid en zichtlijnen.
- Extra parkeerdruk en aantasting van het plein.
Parkeerdruk:
- Grote zorg over reductie parkeerplekken Prins Hendrikkade (van ca. 80 naar 30 plekken).
- Impact op ouderen, bezoekers, ondernemers en theater.
Overlast cruisevaart:
- Geluid, licht, stank, bussen, fietsenchaos.
- Twijfel over wat het de stad daadwerkelijk oplevert.
Funderingen & trillingen:
- Slechte funderingen woningen PH-kade.
- Trillingen door scheepvaart en werkzaamheden.
Leefbaarheid:
- Leegstand, verpaupering, afval, hondenpoep.
- Angst voor hangjongeren en onveiligheid.
Fase bouw:
- Overlast tijdens sloop en bouw; behoefte aan slimme logistiek.
Welke suggesties geven mensen mee?
- Kies voor paviljoens i.p.v. gesloten bouwblokken op de Burcht.
- Houd bebouwing laag en luchtig, eventueel verder van de dijk hoger.
- Integreer ondergronds parkeren of verplicht afnemen parkeerplaatsen.
- Laat steiger doorlopen zodat je er ook kunt wandelen.
- Maak Zaans vormgegeven trafohuisjes en werk ze weg in groen.
- Verplaats cruisebussen naar alternatieve locaties (Hembrugterrein).
- Benut de Zaan actief: trappen, zitplekken, SUP-/zwemplek.
- Begin alvast met kleine verbeteringen aan de huidige openbare ruimte.
- Zorg voor duidelijke routing, bewegwijzering en fietsvoorzieningen.
Waarover hebben mensen nog vragen?
- Hoe hoog en hoe groot wordt de bebouwing op de Burcht precies?
- Hoeveel woningen komen er daadwerkelijk?
- Waar parkeren bewoners, bezoekers en theaterpubliek straks?
- Wordt ondergronds parkeren onderzocht?
- Hoe wordt omgegaan met funderingen en vervuilde grond?
- Wat is de impact van evenementen (zoals Dam tot Damloop)?
- Hoe wordt de verkeerscirculatie geregeld?
- Wat gebeurt er met het tweede deel van de PH-kade?
- Hoe worden cruiseschepen gereguleerd?
- Hoe blijft de buurt betrokken en geïnformeerd?
Vragen?
Heeft u nog vragen over deze resultaten of over de aanpak? Wilt u bijvoorbeeld het volledige verslag van het participatiebureau inzien? Dan kunt u contact opnemen met het projectteam door te mailen naar centrumoost@zaanstad.nl.
In het toekomstbeeld staat dat Zaandam Centrum Oost een duurzaam, aantrekkelijk centrum wordt, met een gezonde woonomgeving met goede verbindingen met de omliggende wijken.
Wonen: plek voor nieuwe bewoners. Er komen 800 nieuwe woningen voor verschillende huishoudens, zoals sociale huur en levensloopbestendige woningen. De gebouwen hebben groen aan de gevels en daken.
Verblijven: lekker wonen en werken, maar ook bezoekers trekken. In 2040 komen meer mensen naar de zonnige kant van de Zaan. Het blijft een fijne plek om te wonen en werken met een mix van functies en woningen.
Voorzieningen: eerlijke kansen voor iedereen. In Centrum Oost leven in 2040 verschillende mensen samen. Goede scholen, gezondheidscentra, sportplekken en culturele voorzieningen zorgen voor kansengelijkheid. Bestaande voorzieningen worden gebruikt en verbeterd.
Vervoer: autoluw, maar uitstekend bereikbaar. In 2040 is Centrum Oost goed bereikbaar met nieuw openbaar vervoer. Fietsen en lopen krijgen een prominente plek. Het gebied is autoluw met parkeerplekken bij de Peperstraat en Touwslagersstraat.
Verwarmen, duurzaamheid en energie-opwekking: In 2040 zijn de gebouwen in Centrum Oost energieleverend en aangepast aan het klimaat. Er zijn schaduwrijke en groene plekken om water op te vangen. Er wordt circulair gebouwd en ondernomen
Doelen:
- Meer groen
- Veranderen naar aantrekkelijk centrum en kwaliteiten benutten
- Meer ruimte maken voor ontmoeting, gezelligheid, spelen, bewegen en langzaam verkeer
- Bebouwing gebruiken om gebied aantrekkelijker te maken
- Circa 800 woningen toevoegen
- De Burcht een levendige en intieme plek maken
- Duurzame nieuwbouw
- Ruimte bieden aan passende maatschappelijke voorzieningen
- Zorgen voor goede balans tussen Centrum Oost en omliggende wijken
- Bevorderen aantrekkelijke functies op de begane grond van gebouwen/huizen
Wanneer
Tijdens dit overleg maakten we kennis en bespraken we het doel van de participatie-adviesgroep: het betrekken van de omgeving bij de plannen voor Centrum Oost. Ook blikten we terug op de ontwikkeling van het gebied sinds 2017. Er is nadrukkelijk behoefte aan betere communicatie met de betrokkenen (vooral via verschillende kanalen) én het betrekken van onbekende geïnteresseerden. De aanwezigen gaven adviezen om de communicatie en betrokkenheid van de gemeente te verbeteren, inclusief gerichte informatievoorziening en het blijven communiceren, ook bij minder goed nieuws. Verder spraken we over de mogelijkheid om de recent aangeschafte bloemenkiosk te gebruiken voor maatschappelijke initiatieven en informatievoorziening aan bewoners.
Tijdens deze tweede bijeenkomst met de participatie-adviesgroep bespraken we het concept participatieplan voor de Strategie en het Ruimtelijk Plan voor Zaandam Centrum Oost. In dit participatieplan beschrijft de gemeente hoe ze de omgeving gaat betrekken bij het maken van de Strategie en het Ruimtelijk Plan. De participatie-adviesgroep dacht onder andere mee over wie we straks gaan betrekken. De gemeente werkt dit nu verder uit.
Via bijeenkomsten en een online vragenlijst kon u uw wensen en zorgen delen over de toekomst van Zaandam Centrum Oost.
De gemeente liet de eerste ideeën voor de Burcht en de Prins Hendrikkade zien. In totaal kwamen er 130 reacties binnen via bijeenkomsten, inloopmomenten en een online formulier.
Prins Hendrikkade
Veel bewoners steunen het idee om de kade groener te maken en er een fijne wandelplek van te maken. Tegelijk maken bewoners zich zorgen over het verdwijnen van parkeerplaatsen, de bereikbaarheid en de overlast van cruiseschepen.De Burcht
Bewoners vinden het positief dat de Burcht een groen plein moet worden. De gemeente denkt dat er een deel bebouwd moet worden om van het plein een fijne verblijfsplek te maken. Een deel van de omwonenden is tegen bebouwing; anderen vinden het goed zolang de gebouwen niet hoger worden dan de rest. Ook hier zijn zorgen over minder parkeerplekken.Wat gebeurt er nu?
De gemeente werkt de plannen voor Zaandam Centrum Oost de komende tijd verder uit. Daarbij houden we rekening met bestaand beleid en de opgehaalde reacties van bewoners en ondernemers. We hopen voor de zomer het eerste concept voor de Strategie en het Ruimtelijk Plan af te hebben. Dan horen we graag wat u daarvan vindt.We laten u het concept Strategie en het concept Ruimtelijk Plan voor Zaandam Centrum Oost zien. Hierin ziet u de ideeën voor alle deelgebieden. Naast de Burcht en Prins Hendrikkade, zijn dat de Touwslagersbuurt en Verzetsplantsoen, de Zuiddijk en het oude centrum (Klauwershoek en de sluizen). We laten u weten wat we met uw eerdere reacties hebben gedaan en horen graag uw mening.
Hier informeren we u over. Ook leggen we de documenten voor aan de gemeenteraad voor een besluit.
Met het Ruimtelijk Plan en de Strategie hebben we richtlijnen voor wat er waar kan en mag komen. Initiatiefnemers, zoals ontwikkelaars, kunnen nu plannen indienen bij de gemeente. Ook gaat de gemeente aan de slag met een ontwerp voor de openbare ruimte. Ook voor deze (deel)plannen gaan initiatiefnemers en de gemeente met de omgeving in gesprek.